دمانس‮ (‬Dementia‮‬زوال‌عقل)‮ ‬یک اختلال شناختی پیشرونده در سالمندان می‌باشد که حافظه،‮ ‬درک،‮ ‬توجه،‮ ‬زبان وحل کردن مسائل در شخص دچار اختلال می‌شود‮. ‬ابتدا عملکردهای بالای ذهن درگیر شده و سپس درمراحل بعد عدم درک زمان ومکان دربیمار دیده می‌شود‮.‬
تشخیص دمانس‮:‬
گرفتن سابقه‌ی دقیق از بیمار و خانواده‌ی بیمار ومعاینه‌ی بالینی فیزیکال و ذهنـی و استفاده از بعضی از تست‌های تشخیصی که شامل‮:‬

1- (‬AMTS) Abbreviated Mental test score
2- (‬MMSE‭) ‬Mini Mental State Examination
3- (I3MS) Modified Mini Mental State Examination
4- (‬CASI‭) ‬The Cognitive‭  ‬Abilities Screening Instrument
5- ‮‬The Clock Drawing test

برخی تست‌های آزمایشگاهی که انجام می‌شود شامل‮:‬
U/A,CRP,CBC،‮ ‬اندازه‌گیری فولیک اسید،‮ ‬ویتامین‮ ‬B12،‮  ‬کلسیم والکترولیت‌های خون،‮ ‬بـررســی عملکرد تیروئیـد ‮‬‭(‬TSH-T3-T4‭)‬ ،‮ ‬بررسی آنزیم‌های کبدی، گازهای خون شریانی،‮ ‬آزمون‌های سرولوژیک سیفیلیس،‮ ‬درصورت لزوم میزان دارویی وغیره‮. الکتروانسفالوگرافی وپونکسیون لومبر نیز ممکن‌ ‬است استفاده شود‮.‬
تصویربرداری: CT scan‮‬ و MRI  و PET ازجمجمه و پرتونگاری از قفسه‌ی صدری‮.‬
انواع دمانس‮:‬
دمانس گاهی با بیماری‌های طبی همراه می‌شود مانند هیپوتیروئیدی،‮ ‬سندرم کوشینگ،‮ ‬کمبود مواد‮ ‬غذایی‮ (‬پلاگر،کمبود ویتامین‮ ‬B12،‮ ‬سندرم ورنیکه کورساکوف‮)‬،‮ ‬دژنرسانس هپاتولنتیکولر(خانوادگی واکتسابی‮)‬،‮ ‬مننگوآنسفالیت مزمن‮ (‬پارزی عمومی،‮ ‬سیفیلیس،‮ ‬مننژی عروقی‮)‬،مسمومیت بابرم،‮ ‬مسمومیت مزمن با باربیتورات‌ها‮.‬
دمانس همراه با بیماریهای اعصاب مانند کره‌ی هانتینگتون،‮ ‬بیماری شیلدر،‮ ‬بیماری ذخیره‌ی چربی،‮ ‬بیماری کروتز فلد جاکوب،‮ ‬صرع میوکلونیک،‮ ‬پاراپلژی اسپاستیک،‮ ‬بیماری‌های عروقی،‮ ‬تومور مغزی،‮ ‬آبسه‌ی مغزی،‮ ‬ترومای مغزی،‮ ‬هیدروسفالی ارتباطی و انسدادی‮. ‬
گاهی هم دمانس معمولاً‮ ‬تنها نشانه‌ی بیماری اعصاب است مانند بیماری آلزایمر وبیماری پیک‮.‬
انواع کورتیکال شامل: ‮‬Cortical dementia
1ـ بیماری آلزایمر ‮‬Alzheimer disease
2ـ دمانس عروقی ‭(‬Binswanger,s disease‭) ‬Vascular dementia
3ـ دمانـس لوی بادی‮‬‭(‬DLB‭) ‬Dementia with Lewy bodies
4ـ دمانس ایجاد شده توسط الکل ‮‬Alcohol‭ -‬Induced Persisting Dementia‮‬:
الف ـ ســـندرم‮  ‬کورساکف‮ ‬Korsakoffs syndrome
ب ـ انسفـالوپاتی ورنـــیکه‮ ‬Wernicks encephalopathy
5ـ ‮‬‭(‬FTLD‭), ‬Frontotemporal‭       ‬lobar degenerations‮‬ (بیماری پیک‮ ‬Picks disease‮‬):
الف ـ ‮‬‭(‬frontal variant FTLD‭) ‬Frontotemproal dementia
ب‌ـ ‮‬‭(‬or temporal variant FTLD)Semantic dementia
ج‌ـ ‮‬Progressive non-fluent aphasia
6ـ ‮‬Creutzfeldt-Jakob disease
7ـ ‮ ‬Dementia pugilistica
8‮‬ـ ‮ ‬Moyamoya disease
9ـ ‮ ‬Thebestia
10ـ‮‬‭(‬Bensons syndrome‭) ‬Posterior cortical atrophy

دمانس‌های‮ ‬ساب کورتیکال‮: ‬Subcortical dementias

1ـ دمانس ناشی از بیماری هانتینگتون‮‬‭(‬Huntingtons disease‭)‬
2ـ دمانس ناشی ازبیماری پارکینسون‭(‬Parkinsons disease‭)‬
3ـ دمانس ناشی ازکم کاری تیروئید
4ـ دمانس ناشی ازکمبود ویتامین‮ ‬B1
5ـ دمانس ناشی از کمبود ویتامین‮ ‬B12
6ـ دمانس ناشی از کمبود اسید فولیک
7ـ دمانس ناشی ازسیفیلیس
8ـ دمانس ناشی از هماتوم ساب دورال
9ـ دمانس ناشی ازهیپرکلسمی
10‮‬ـ دمانس ناشی از هیپوگلیسمی
11ـ ‮‬AIDS dementia complex
12ـ‮‬ Pseudodementia‮ ‬  افسردگی ماژور همراه با علائم برجسته‌ی شناختی‮)‬
13ـ دمانس ناشی از مواد سایکواکتیوو‮ ‬Absinthism
14ـ دمانس ناشی از شرایط عمومی پزشکی(‮‬end stage renal failure‮‬ و بیماری‌های قلب وعروق‮)‬
15ـ دمانس ناشی ازعلل اتیولوژیک مختلف
16ـ دمانسی که ناشی از بیماری و علت خاصی نمی‌باشد‮.‬