دکتر سیدرضا جمالیان - عفونی
رویای روشن دیدن در شرایط بیداری
برخی از پژوهشگران در موضوع خواب مانند تیموتی گرین، لین لوتیان واستفن لابرگ به این مطلب اشاره و برآن تأکید کردهاند که تجربهی ادراکات لحظات نزدیک به مرگ، دربسیاری از جنبهها و زمینه ها مشابه با رویاهای شفاف، روشن و واضح است. رویای روشن دیدن به حالت وشرایطی گفته می شود که فردی درشرایطی رویاهای واضح و روشن میبیند که خودش کاملاً درشرایط خواب نیست. در اغلب موارد این رویاها آنقدر طبیعی به نظر میآیند که تفاوت قائل شدن بین حالت رویا و واقعیت بسیار مشکل است و دراین شرایط حتی فرد قادر به لمس برخی از چیزهایی است که ظاهراًِ آنها را درخواب و رویا مشاهده میکند.
درسال۱۹۹۱، ۴۱ فردی که قادر بودند درشرایط بیداری نسبی به احساس رویا نائل شوند،اظهار داشتند که این وضعیت از جهات متعددی شباهت به احساس خروج روح یا جدا بودن روح ازبدن دارند، مانند احساس غوطهور بودن در فضا یا هوا دربالای کالبدشان در بستر و احساس خارج شدن روح ازبدن. درمقاله یی که دو نفر ازپژوهشگران با نامهای گرین و تیموتی درمجلهی مطالعات نزدیک به مرگ منتشر کرده اند، چنین اعلام داشته اند:
•«رویاهای روشن روشی هستند که درآنها می توان بسیاری از عناصر یا اجزای احساس خروج ازبدن را درآزمایشگاه به وجود آورد».
•« تشابه بسیار زیادی بین قسمتهای مختلف دراحساس رویای روشن، ادراکات لحظات خروج از بدن و ادراکات لحظات نزدیک به مرگ به صورت مشترک وجود دارد. این مضمون مهم این امکان را فراهم میسازد و یا امید این را میدهد که با تکنیکهای جدیدی که برای ایجاد رویاهای روشن فراهم آمده، بسیاری ازاجزای احساس خروج ازبدن و ادراکات لحظات نزدیک به مرگ را درآزمایشگاه ایجاد یا تکرار کنیم. حتی در شرایط کنونی گزارشهایی منتشر شده که درجریان خوابهای روشن به صورت خود به خود و یا به شکل القایی یا ایجادی بسیاری از اجزای ادراکات لحظات نزدیک به مرگ پدید آمده و امید به طراحی پروتکل یا برنامه یی برای ایجاد این ادراکات در انسانهای سالم و در آزمایشگاه فراهم آمده است».
تشابه های بیشتری در شرایطی احساس میشوند که فردی خودش را خارج از بدن خودش مشاهده می کند(یک تجربه ی احساس خروج از بدن)، درحالت معلق یا بیوزن بودن در فضا قرارمیگیرد و یا درهوا پرواز میکند، احساس میکند که به شناخت و آگاهی بیشتری درزمینهی جهان ویا احوال جهانیان رسیده و یا به احساس آرامش و وجد بیانتهایی دست یافته است. برخی از پژوهشگران بر این باورند که با محرومیت ازحواس پنجگانه، فرد کراراً می تواند به احساس خروج روح ازبدن نایل آید. برای مثال درتمرین های رسیدن به خلسه های عمیق در هیپنوتیزم حتی در پله ی 18 از50 پله ی عمق خلسه درجدول عمق خلسهی بوردو ولکرون «خود به خود احساس جدایی روح از جسم» حاصل میشود. درمدیتیشن، ذن مدیتیشن و در اجرای مراسم و مناسک عارفانه و صوفیانه که با دید علمی انواعی از ریلاکس شدن بسیار گسترده و یا رسیدن به حالت خود هیپنوتیزم خیلی عمیق است، احساس پرواز تا کرانههای دوری از گیتی و کائنات وتا اوج آسمانها پدید میآید که با صراحت و وضوح در شرح حال و احوال عارفان در شرق و غرب وجود دارد.
درشرایط محرومیت ازحواس که در شرایط گانزفیلد درتمرینهای کیهان نوردان و یا درسیر وسلوکهای درازمدت عارفان گوشه نشین در فضاهای نسبتاً تاریک دیرها و صومعه ها که با استقرار درخارج شهرها درسکونت نسبی هستند و استقرار درازمدت راهب یا عرف روی پوستی نرم که دیگر او احساسی یا حسی را از محیط اطراف دریافت نمی کند، فقط در ذهنش آموزه های آئینی و طریقتی خود را به یاد می آورد ومنتظر اتفاقات وجریاناتی می شود که مربیان،مشایخ،اساتید، یوگی اعظم، ذن ماستر وسایر رهبران واستادان در دوره های آموزش به آنها آموزش داده اند که یکی از جالب ترین وجذابترین آنها این است که به تعابیر شرقی روح که مرغی بهشتی است قفس تنگ مادی را بشکند و به سوی دوست وسرزمین آسمانی که درازل هم مرغ آن چمن بوده، پرواز کند.
با این نظریه می توان پدیده هایی را توصیف کرد که توسط ذهن برای آنها در آستانه ی تصادفها زمینه سازی شده است و دراین تصادفها ذهن دروازه ی تمام حس ها راموقتاً می بندد ودراین شرایط محرومیت از حس از بایگانی خاطرات و اطلاعات خویش درارتباط با این شرایط استفاده میکند. در شرایط کنونی هیچگاه بنیان فیزیولوژیک یا روانشناسانهیی وجود ندارد تا به توجیه علمی ارتباط خوابهای شفاف و ادراکات لحظات نزدیک به مرگ بپردازد.
روان شناسی کامپیوتریزه شده
درشرایطی که با شبیه سازی کامپیوتری یک شبکهی نورونی مصنوعی مورد استفاده قرارگرفته، برخی از قسمتهای اصلی ادراکات لحظات نزدیک به مرگ با مرگ نمایشی این نورونها نشان داده شده است. درجریان این شبیه سازی که مقالات مربوط به آنها در 4 مجله ی پزشکی هم منتشر شده، برخی ازاجزای اساسی وبنیادی ادراکات لحظات نزدیک به مرگ به این شرح توسط شبکه ی نورونی مصنوعی بازسازی یا ایجاد شدهاند.
• مرور سریع به تمام وقایع زندگی
• برخی ازفصول اساسی سفر به آخرت به روایت آئینی فرد
• احساس خروج از بدن براساس فیلمنامه هایی که در برنامهریزی مورد استفاده قرارگرفته بودند.
یکی از نکات بسیارمهم دراین برنامهریزیهای کامپیوتری این است که نسلهای کنونی از شبکههای نورونی مصنوعی قادرنبودند بین نورونهای مرده و نورونهای ساکت شده تفاوتی قائل شوند. خاطرات، چه آنهایی که با تجربهی مستقیم مربوط بودند و یا نبودند، میتوانستند دراین نورونهای مصنوعی قراربگیرند. تا حالا هیچکدام از کامپیوترهای برنامهریزی شده نتوانسته اند یک تجربهی ادراکات نزدیک به مرگ جامعی را نشان دهند و از لحاظ فنی، مغز انسان شباهت کامل یا کافی با سیستمهای کامپیوتری موجود ندارد.
آثار بعدی
احساس خروج از بدن ممکن است آثار بسیار زیادی برافرادی داشته باشد که آن را تجربه کرده اند و به تغییرات رفتاری عظیمی بیانجامد که با عنوان آثار بعدی از آنها یاد می شود.
ادراکات لحظات نزدیک به مرگ با افزایش فعالیت درنیمکرهی چپی مغز همراه است و میتواند با تغییراتی در شخصیت و تحولاتی در دیده انسان نسبت به زندگی و جهان همراه باشد. کنت رینگ مجموعهیی ازتغییرات و تعدیلاتی را جمعآوری کرده که درآن مجموعهیی ازتحولات در ارزشها و باورهای مهمی را هم شامل میشوند که دراین مجموعه میتوان به این تغییرات اشاره کرد:
• ارزش وتحسین بیشتری نسبت به زندگی
• پیدا کردن عزت نفس یا اعتماد به نفس بیشتر
• پیدا کردن محبت وهمدردی بیشتری نسبت به دیگران
• پیدایش این احساس که او ارزشهای بیشتری را دارا می باشد
• عشق و آرزوی بیشتر در یاد گرفتن
• افزایش روحیه ی معنویت
• عنایت بیشتر به مسایل ومباحث محیط زیست
• پیدایش این احساس که به او گاهی الهاماتی میرسد
• کاهش تحمل به نور، داروها و الکل
• اینکه احساس می کند که ذهن و فکر او تغییراتی پیدا کرده و بیشتر بسط پیدا کرده است
• کسب این قابلیت که بیشتر از تمام مغز به جای تنها قسمتی از آن استفاده میکند.
البته گزارشهایی که درارتباط با آثار ودستاوردهای ادراک لحظات نزدیک به مرگ هستند، همه مثبت نیستند. گری سون درمقاله یی شرح داده که چگونه پیدایش تغییراتی در روش، روحیه و رفتار دراین افراد منجر به پیدایش مسایل روانی و روانی ـ روحی برای آنان شده است. مسأله ی اصلی وکلی این است که افراد پس ازتجربهی لحظات نزدیک به مرگ تغییراتی پیدا می کنند لازم است که به شکل متفاوتی با زندگی و شرایط آن تطابق پیدا کنند.
