پئونی سفید

طبقه‌بندی علمی

 سلسله‮:      ‬گیاهی

شاخه‮:          ‬ماگنولیوفیت‌ها

راسته‮:       ‬  ماگنولیوپسیدها

رده‮‌:              ‌‬ساکسی فراگال‮‬ Saxifragale‮
‬

تیره‮:             ‬پئونیاسه ‮‬Paeoniaceae
‬

جنس:          ‮‬پئونیا ‮‬Paeonia

نام علمی‬:   ‮‬P.lactiflora Pall‭.‬

نام‌های مترادف‮: ‬

‭- ‬Paeonia edulis salisb
‭- ‬Paeonia albiflora pall

نام‌های انگلیسی‮:‬

‭-‬white peony
‭-‬silke paeon
‭-‬bai shao
‭-‬shao
‭-‬pinyin
‭-‬common garden peony

این گیاه علفی،‮ ‬پایا و مقاوم را عده‌ای در تیره‌ی آلاله‌ها جای می‌دهند‌(‮١‬و‮٢) ‬و گروهی آن را به تیره‌ی پئونیاسه منسوب می‌دارند(‮٣). ‬پئونیا،‮ ‬گیاهی زینتی است که به خاطر گلهای زیبایش کشت می‌شود‮. ‬در انتهای ساقه یک گل زیبا دیده می‌شود ولی در بعضی انواع دو گل دیده می‌شود و پرچم گل نیز به گلبرگ اضافه‌ی دیگری تغییر شکل داده است‮. ‬این گیاه نخستین بار در اواسط دهه‌ی ‮٠٠٧١ ‬به انگلیس وارد شد و در حال حاضر گونه‌های این نوع وارداتی در باغ‮‌‬ها کشت می‌شود‭(٤).  ‬سالها این گیاه با نام ‮‬P.albiflora‮‬ شناخته می‌شد و وقتی برای نخستین بار وارد اروپا شد به پئونی سفید معروف بود. در حال حاضر رنگ گلهای این گیاه متنوع و از سفید شیری خالص تا صورتی،‮ ‬رزو تقریبا قرمز به صورت یک یا دو گل دیده می‌شود‮. ‬شکوفه هایی پربار می‌دهد که منبع اصلی درآمد از کشت این گیاه محسوب می‌شود(‮٥).‬
این گیاه بومی آسیای مرکزی و شرقی است و از شرق تبت تا شمال چین و شرق سیبری می‌روید‮. ‬گیاهی است به بلندای‮٠٦ ‬تا‮٠٠١ ‬سانتی متر و با برگهای مرکب بزرگ به طول‮٠٢ ‬تا‮٠٤‬سانتیمتر‮. ‬غنچه‌ی گل بزرگ و مدور بوده و پس از باز شدن به گل های بزرگی به قطر ‮٨ ‬تا ‮٦١‬سانتیمتر تبدیل می‌شود که دارای ‮٥ ‬تا‮٠١‬گلبرگ سفید،‮ ‬صورتی یا زرشکی و پرچم‌های زردرنگ است‮. ‬در چین این نوع پئونی از نظر تزئینی کمتر مورد توجه است و بیشتر از درخت پئونی‮ (‬Paeonia rokii‮‬زیبان‌موران‮) ‬و نوع دورگـه Paeonia x suffruticosa‮‬ (موران‮) ‬به‌عنوان گیاه زینتی استفاده می‌شود‮.‬
ریشه‌ی پئونی مورد استفاده‌ی درمانی دارد‮. ‬ریشه ضخیم،‮ ‬ناصاف و قلنبه قلنبه و در انبار به رنگ خاکستری مایل به صورتی تا سفید،‮ ‬دوکی شکل و پرچین و چروک و از ساقه‌ای به بلندی‮٢ ‬تا ‮٣ ‬متر،‮ ‬شیره‌ای سبز تولید می‌کند(‮٦). ‬طعم ریشه شیرین است ولی بعد تلخ می‌شود و بو ندارد‮. ‬برگها به صورت برگچه‌های سه قسمتی یا دو برگچه‌ی سه قسمتی و برگچه‌های نیزه‌ای بزرگ بیضی شکل است(‮٦) ‬پئونی را به خاطر ریشه که مصرف دارویی دارد و نیز گل‌های بزرگ و معطر که در فصل بهار ظاهر می شوند،‮ ‬کشت می‌کنند(‮٧).‬
تاریخچه
‮١ـ ‬استفاده سنتی در‮ ‬غرب
در طب عامه از پئونیا در درمان صرع،‮ ‬آرتریت و ناراحتی‌های بخش پائینی روده و نیز به عنوان امتیک و قاعده‌آور استفاده می‌شده است‮. (٤١)‬، ژرار‮ ‬Gerard‮ ‬از پئونی به عنوان داروی رویاها و کابوس‌های مالیخولیائی،‮ ‬سخن می‌گوید و اظهار می‌دارد دانه‌های گیاه را برای دفع شر ارواح خبیث به گردن می‌آویختند(‮٧). ‬گریو ‮‬Grieve‮ ‬نوشابه‌ای موسوم به‮ «‬آب‌پئونی‮» ‬را شرح می‌دهد که برای انواع بیماری‌ها مورد استفاده بوده است‮. ‬از دانه و تخم‌گیاه در آشپزی سود می‌جسته‌اند(‮٧). ‬دم کرده‌ی گرد ریشه در انسدادهای کبد و نیز بیماری‌های اسپاسمودیک عصبی مورد استفاده بوده است(‮٧). ‬از پئونی به صورت سنتی به عنوان آنتی‌اسپاسمودیک و تونیک و به عنوان قابض و ضددرد استفاده می‌شده است‮.‬
‮٢ـ ‬استفاده سنتی در شرق
در آسیا،‮ ‬سابقه‌ی استفاده از پئونی طولانی است و به عنوان‮ «‬تونیک خون‮» ‬و تنظیم عادت ماهانه مورد استفاده بوده است(‮٦١). ‬از پئونی برای‮ «‬آرام کردن کبد‮» ‬و تاثیرش بر گوارش استفاده می‌شده است(۱۷).‮ ‬Dang Gul Four‮‬یک تونیک زنانه است که به طور گسترده در چین مورد استفاده است و یکی از اجزای آن ریشه‌ی پئونی است(‮٨١).‬
مواد موثر
از گونه‌های مختلف پئونی،‮ ‬مواد ضدویروسی جدا کرده‌اند که عبارت است از‮١‬،‮٢‬،‮٣‬،‮٤‬و‮٦ ‬پنتاگالویل گلوکز‮ ‬Pentagalloylglucose‮‬(۸).
از ریشه‌ی پئونیالاکتی فلورا،‮ ‬پلی‌ساکاریدهای خنثی و اسیدی موسوم به پئونان‮ ‬SA‮ ‬و پئونان ‮‬SB‭ (‬peonan‭)‬‮‬ جدا شده است‮. ‬این دو پلی ساکارید و به ویژه پئونان ‮‬SB‮ ‬دارای فعالیت تقویت‌کننده ی سیستم رتیکوآندوتلیال در تست کلیرانس کربن و فعالیت قابل توجه ضدمکمل‮‬anticomplement‮ ‬می باشند(‮٩).‬
پئونی‌فلورین‮ ‬peoniflorin‮ ‬سبب کاهش تولید آندروژن‌ها به شکل وابسته به دوز می‌شود‮.‬
پئونی فلورین سبب افزایش نرخ سنتز استرادیول از تستوسترون از راه تاثیر برآروماتاز می‌گردد‮ (٠١‬و‮١١).‬
پئونی‌فلورین و ‮٨ ـ ‬دبنزویل پئونی‌فلورین از ریشه‌ی خشک شده پئونیا لاکتی فلورا به دست آمده است‮. ‬در موشهای تحت درمان با استرپتوزوتوسین ‮‬streptozotocin‮ ‬این عصاره‌ها دارای فعالیت قابل توجه کاهش قند خون هستند و ‮٥٢‬دقیقه پس‌از تجویز به حداکثر تاثیر می‌رسند‮. ‬به نظر می‌رسد فعالیت کاهنده‌ی قندخون پئونی‌فلـورین بیـــش‌از فعالیـت ‮٨ـ‌دبنزویل پئونی‌فلورین باشد‮. ‬این فعالیت با مقدار خوراک‮١ ‬میلی‌گرم به ازای کیلوگرم در موشهایی که قند خون طبیعی داشتند نیز دیده شده‌است و حاکی از تاثیر نابسته به انسولین آن است‮. ‬این گلوکوزید از افزایش قند خون در موشهایی که دچار اختلال تحمل گلوکز هستند می‌کاهد و به این ترتیب حدس زده می‌شود که پئونی‌فلورین سبب افزایش مصرف گلوکز می‌گردد(‮٢١).‬
ثابت شده است پئونی‌فلورین دارای آثار آنتاگونیستی بر موشهای تحت تاثیر اسکوپولامین است که در مقایسه با آنژلیک ژاپنی و رهمانیا و‮ ‬cnidium‮ ‬بسیار قوی تر است‮. ‬تاثیر عصاره‌ی این گیاهان از نظر بهبود پیشرفت کار در موشها با استفاده از ماز شعاعی هشت بازویی مورد بررسی قرارگرفته است‮. ‬مشخص شده‌است پئونی‌فلورین به صورتی قابل توجه سبب بهبود حافظه در موشها می‌شود و به نظر می‌رسد این اقدام،‮ ‬مشابه تاثیر آن در حافظه‌ی نزدیک در انسان باشد‮(٣١).‬
به طور خلاصه مواد موثر موجود در پئونیا عبارتند از‮:‬
‮٨ـ ‬د‮ـ ‬بنزویل پئونی‌فلورین،‮ ‬البی‌فلورین،‮ ‬اسیدبنزوئیک،‮ ‬گلیکوزیدهای منوترپنوئید،‮ ‬اکسی‌پئونی فلورین،‮ ‬پئوفلورین،‮ ‬پالبینون‮ ‬palbinone‮ ‬پنتاگالویل گلوکز،‮ ‬پئونان‮ ‬SA‮ ‬و‮ ‬SB،‮ ‬فنل‌ها،‮ ‬فیتوسترول،‮ ‬پلی‌ساکاریدها،‮ ‬سیتوسترول،‮ ‬ترپنوئیدها،‮ ‬تری‌ترپنوئیدها‮.‬
نتایج بررسی‌های داروشناسیک آدنومیوز
• ‬درمان آدنومیوز با پئونیا و شیرین بیان‮.‬
فعالیت ضدالتهابی
• پئونیا و کوپتیس سبب وقفه بیوترانسفورماسیون ضدالتهابی می‌شوند‮.‬
فعالیت قلب و عروق
• پئونیا زمان پروترومبین و زمان سهمی ترومبوپلاستین را می‌افزاید‮.‬
آثار کبدی
• پئونیا وسالویا میلیتوریزا از هپاتوسیت ها حفاظت می کنند‮.‬
آثار هورمونی
• تاثیر پئونیا و شیرین بیان برترشح استروژن و پروژسترون‮.‬
• ترکیب پئونیا وگلیسیریزا سبب افزایش‮ ‬DHEA-s‮ ‬می‌شود‮.‬
• پئونیا و شیرین بیان سبب کاهش تولید پروستاگلاندین می‌شوند‮.‬
• پئونیا و شیرین بیان از تراز پرولاکتین می‌کاهند‮.‬
• پئونیا سبب تحریک ترشح استرادیول می‌شود‮.‬
نتایج بررسی‌های بالینی
هیپرپرولاکتینمی نهفته‮/ ‬ترشح پرولاکتین
• استفاده از پئونیا و شیرین بیان در هیپرپرولاکتینمی‮.‬
بی نظمی‌های قاعدگی
• پئونیا و شیرین بیان ‮‬‭(TJ-68)‬‮ ‬در ناباروری،‮ ‬الیگومنوره و افزایش بیش از حد آندروژن موثرند‮.‬
• پئونیا و شیرین بیان در بیماری پلی‌کیستیک تخمدان‮.‬
• درمان قاعدگی دردناک با فرمولای گیاهی‮.‬
• درمان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک با پئونیا و شیرین بیان
آثار و خواص
این گیاه دارویی در طب سنتی چین مورد استفاده بوده و از ریشه برای کاهش تب و درد و توقف خونروی از زخم و پیشگیری از عفونت استفاده می‌شود‮. ‬در فارماکوپه‌ی ژاپن،‮ ‬برای این گیاه،‮ ‬تاثیر آنتی‌اسپاسمودیک قائلند‮. ‬این گیاه از نظر کیفیت تلخ،‮ ‬در درجه اول سرد،‮ ‬و ترش است‮.‬
آثار گیاه به طور خلاصه عبارت است از‮:‬
ضدالتهاب،‮ ‬ضدآلرژی،‮ ‬آنتی‌آندروژنیک،‮ ‬ضدتشنج،‮ ‬آنتی‌اسپاسمودیک‮ (‬عضله و رحم‮) ‬قابض،‮ ‬تقویت کننده‌ی شعور،‮ ‬دوپامینرژیک،‮ ‬تنظیم‌کننده‌ی هیپوتالاموس،‮ ‬هیپوفیز و تخمدان،‮ ‬محرک‌ایمنی،‮ ‬تعدیل‌کننده‌ی استروژن و آرامش‌بخش‮.‬
موارد استفاده
از پئونیا در موارد زیر استفاده به عمل می‌آید‮:‬
آدنومیوز،‮ ‬افزایش بیش از حد آندروژن،‮ ‬آنژین‌صدری، ‮‬بیماری خوش‌خیم پستان،‮ ‬کرامپ‌ها، ‮‬اسپاسم عضلانی،‬ تنش‌عضلات،‬ قاعدگی دردناک، ‬آندومتریوزاسپاسمودیک،‮صرع،‮ ‬فیبروئیدها، ناباروری،‮ ‬سندرم روده‌ی آغالش‌پذیر، ‮‬لکوره، ‮‬ضعف حافظه و تمرکز، ‮‬نشانه‌های یائسگی،‮‬ منوراژی،‮ ‬بی‌نظمی‌قاعدگی،‮ ‬متروراژی،‮ ‬میگرن،‮ ‬تهدید به سقط،‮ ‬میالژی،‮ ‬تخمک‌گذاری نابجا،‮ ‬سندرم تخمدان پلی‌کیستیک،‮ ‬توکسمی حاملگی و جنین بی‌قرار‮.‬
موارد عدم استفاده
در موارد گرایش به دفع مدفوع شل نباید از پئونیا استفاده شود‮.‬
مسمومیت
مواردی از مسمومیت با مصرف پئونیا گزارش نشده است‮.‬
مقدار خوراک
‮١ـ ‬گیاه‌خشک‮: ٣ ‬تا ‮٦ ‬گرم در روز
‮٢ـ ‬عصاره‮:٠٣ ‬تا ‮٠٦ ‬میلی‌گرم در هفته‮ (١‬به‮٢).‬

منابع‮:‬

‮١.‬گیاهان دارویی دکتر علی زرگری دوره‌ی‮٤‬جلدی ج ‮١‬ص‮٢٦‬،‮ ‬چاپ پنجم ‮٨٦٣١ ‬انتشارات دانشگاه تهران

2.www.wikipedia‭ .‬org/wiki‭/ ‬Paeonia lactiflora
3.www. phytotherapie org‭/ ‬paeonia‭.‬
4.Loewer‭, ‬H.Peter‭ (‬1999‭).‬‭ ‬Fragrant Gardens‭. ‬Houghton Mifflin Gardening.pp‭.‬48‭.‬ISBN 9780395884928‭.‬
5.Halda‭, ‬Josef J‭.; ‬James W.Waddick‭ (‬2004‭). ‬The Genus Paeonia‭. ‬Timber Press‭. ‬pp.196-205‭. ‬ISBN 9780881926125‭.‬
6.Lust‭, ‬J‭. ‬1974‭, ‬The Herb Book‭, ‬Bantam‭, ‬New York‭, p305‭.‬
7.‬Grieve‭, ‬M‭, ‬1931‭, ‬A Modern Herbal‭, ‬Penguin‭, ‬Middlesex‭, ‬England‭, ‬p 606-7‭.‬
8.Takechi‭, ‬M‭, ‬Tanaka‭, ‬Y‭,‬‭ Antiviral substances from the root of Paeonia species‭, ‬Short Communications‭, ‬pp 252-3‭, ‬1981‭.‬
9.Tomoda‭, ‬M‭, ‬Matsumoto‭, ‬K‭, ‬Shimizu‭, ‬N‭, ‬et al‭,‬ Characterisation of   a   neutral   and  an  acidic polysaccharide having immunological activities from the root of Paeonia‭ ‬lactiflora‭, ‬Biol Pharm Bulletin‭, ‬16‭(‬12‭), ‬pp 1207-10‭, ‬1993‭.‬
10. ‬Takeuchi‭ , ‬  T‭,   ‬Effect   of ‭‬shakuyaku-kanzo-to‭, ‬shakuyaku‭,‬‭‬kanzo‭,‬paeoniflorin‭,‬‭‬glycyrrhetinic acid and ‬glycyrrhizin on ovarian function inrats‭, ‬Nippon Naibunpi ‭‬Gakkai Zasshi‭, ‬64‭(‬11‭): ‬pp 1124-39‭, ‬1988‭.‬
11.Takeuchi‭,‬T‭,‬Nishii‭,‬O,Okamura‭, ‬T‭, ‬et al‭ , ‬Effect  of  traditional herbal medicine‭,‬‭‬shakuyaku‭ - ‬kanzo‭ - ‬to on total and  free serum testosterone‭ ‬levels‭, ‬Am J‭. ‬Chin Med‭ (‬USA‭), ‬17‭ (‬1-2‭): ‬pp 35-44‭, ‬1989‭.‬
12.Hsu‭, ‬FL‭, ‬Lai‭, ‬CW‭,‬Cheng‭, ‬JT‭,‬”Antihyperglycaemic effects of paeoniflorin and 8-debenzoyl paeoniflorin‭, ‬glucosides from the root of Paeonia lactiflora”‭, ‬Planta Medica‭, ‬63‭(‬4‭), ‬pp 323-5‭, ‬1997‭.‬
13.Hiroyuki‭, ‬O‭, ‬Jian‭- ‬Wei‭, ‬NI‭, ‬Kinzo‭, ‬M‭, ‬et at‭,” ‬Peony and its major constituent‭, ‬paeoniflorin‭, ‬improve radial maze ‭‬Performance impaired by ‭‬scopolamine in rats‭,‬‭‬Pharmacology Biochemistry and Behaviour‭, ‬45‭, ‬pp719-23‭, ‬1993‭.‬
14.Wichtl‭ , ‬M‭, ‬ 1994‭,  ‬Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals Grainger Bisset‭, ‬N‭, (‬Ed‭),‬CRC Press‭,‬ Stuttgart‭,‬ Germany‭, ‬p 362‭.‬
15.Wren‭, ‬RC‭, ‬1988‭, ‬Potter’s New Cyclopaedia of Botanical Drugs and Preparations‭, ‬CW Daniel Company‭, ‬Essex‭, ‬England‭, ‬p212‭.‬
16.Bensky‭ ,  ‬D‭, ‬Gamble‭ , ‬ A‭, ‬1986‭, ‬Chinese Herbal Medicine Materia Medica‭, ‬Eastland Press Inc‭, ‬Seattle‭, ‬p 477‭.‬
17.Li‭  ,  ‬S C‭,  ‬1973‭ ,  ‬Chinese ‭‬Medicinal Herbs‭, ‬Georgetown Press‭, ‬San Francisco‭, ‬p 300‭.‬
18.Chevallier‭,  ‬A‭, ‬1996‭ , ‬The Encyclopedia   of   Medicinal Plants‭,  ‬Dorling    Kindersley‭,‬ ‭‬London‭, ‬p 115‭.‬