ریختشناسیmorphology اسپرم، یعنی بزرگی و شکل اسپرم یکیاز موضوعاتی است که در آنالیز منی semen analysis برای ناباروری مردانه مورد بررسی قرارمیگیرد. نتایج ریختشناسی اسپرم sperm بهصورت درصد اسپرمی که زیر میکروسکوپ دارای ریخت طبیعی است گزارش میشود.
اسپرم طبیعی دارای سری بیضی شکل بادمی بلند است. سر و دم اسپرم غیرطبیعی دارای نواقصی است مثل بزرگبودن یا بد شکل بودن
سر یا دم دوتایی یا فنری شکل. این نقایص برقدرت رسیدن و نفوذ اسپرم در تخمکتأثیر میگذارند.
اما وجود درصد بالایی از اسپرم بدشکل غیرشایع نیست. درواقع، اگر نمونهی اسپرم فقط دارای 4درصد اسپرمی باشد که ازنظر ریختشناسی طبیعی هستند، آن نمونه را طبیعی تلقی میکنند.
بررسی ریخت اسپرم، تنها یک قسمت آزمایش باروری است و بهخودیخود عامل تعیین باروری نیست. سایر عواملی که در آنالیز اسپرم بررسی میشوند عبارتنداز:
• حجم مایع منی
• تعداد تام اسپرم
• غلظت اسپرم
• شادابی اسپرم
• تحرک اسپرم
درصورتیکه در آنالیز مایع منی، بینظمیهایی در زمینهی هریک ازاین موارد دیدهشود معمولاً ابتدا باید از رویکرد انتظارکشیدن و مشاهدهکردن استفاده شود. معمولاً بعداز 4تا6 هفته یک آنالیز دیگر مایع منی انجام میشود تا مشخصشود آیا کیفیت منی بهخودیخود بهبود یافته است. درصورتیکه باز هم ناهنجاری موجود باشد، برای جستجوی مشکل زمینهساز انجام آزمایشهایی ضروری است.
حتی با وجود غیرطبیعیبودن ریخت اسپرم، مشکلات تحرک یا پایین بودن تعداد اسپرم، لازم است به یاد داشت که غیرطبیعی بودن آنالیز مایع منی، نشانهی ناباروری نیست. بسیاری از مردانی که ارزش و مقدار اسپرمشان در آزمایش پایین است بازهم میتوانند پدر شوند. منتهی پدر شدن ممکناست یکسال یا بیشتر طول بکشد. درصورتیکه زن و شوهر نتوانند ازطریق طبیعی و معمول بچهدار شوند، میتوانند از راه لقاح آزمایشگاهی بچهدار گردند.
