دکترهوشنگ سلطان زاده - داروساز
درشماره۹۴۳درمورد شیرین کننده های مصنوعی سخن گفته شد، اینک دراین مقاله به بحث درموردسایر جانشینهای قند میپردازیم.
منافع احتمالی قند الکلها برسلامتی
یکی ازمنافع قند الکلها آن است که مصرف این مواد درایجاد پوسیدگی دندان وحفرهی دندان تأثیر ندارد. استفاده از قند الکلها درموارد زیر مؤثر است:
کنترل وزن: قند الکلها، شیرینکنندهی مغذی تلقی میشوند زیرا در رژیم غذایی کالری ایجاد میکنند.اما کالری ایجاد شده توسط قند الکل ها کمتر ازقند معمولی وبه طور متوسط حدود 2کالری به ازای هرگرم است. این امر بهآن معنا است که میتوان قند الکل ها را شیرین کنندههایی با کالری کمتر تلقی کرد و در تلاش برایکنترل وزن از آنها استفاده نمود.
دیابت: برخلاف شیرینکنندههای مصنوعی، قند الکل ها به علت کربوهیدرات بودن، ممکن است سبب افزایش قندخون شوند. اما به علت آنکه بدن انسان به طور کامل قند الکلها را جذب نمیکند، تأثیر این مواد برقند خون کمتر ازسایر قند ها است. قند الکلهای مختلف بر قند خون به گونهیی متفاوت تأثیر میکنند. درصورت ابتلای به دیابت، میتوان ازقند الکلها استفاده کرد ولی باید نسبت به مقدار کل مصرف کربوهیدرات ها در وعده های غذایی ومیان وعده ها (اسنک، آبچرا) توجه داشت. دراین مورد باید از راهنماییهای پزشک و مشاور تغذیه سود برد.
نگرانیهایاحتمالی استفاده از قند الکل ها
مانند سایر شیرین کنندههای مصنوعی، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برمصرف قند الکل ها به عنوان افزودنی غذایی نظارت دارد. مصرف قند الکلهای مورداستفاده درصنایعغذایی آمریکا، عموماً برای مصرف کننده مطمئن تلقی شده است. آثار مصرف قند الکل ها بر سلامتی انسان اندک است. زمانی که ازقند الکل ها به مقدار زیاد استفاده شود یعنی معمولاً بیش از50 گرم و گاهی کمتر از10گرم، ممکن است دارای آثار لینت مزاج بوده وسبب نفخ، گاز روده واسهال شوند. روی برچسب ظرف محتوی قند الکل ها در مورد اثر بالقوه ی ملین بودن این مواد، یک اخطار به چاپ رسیده است.
شیرین کننده های طبیعی
شیرین کنندههای طبیعی از جانشینهای قند به شمار میروند و غالباً گفته می شود که نسبت به قند پردازش شده معمولی یا سایر جانشین های قند سالم تر هستند. اما حتی غالباً این شیرین کنندههای مصنوعی را پردازش کرده وتصفیه میکنند. مثل شهد آگاو agave که گیاهی شبیه صبرزرد است و به آلوئس آمریکا نیز معروف است.
ازمیان شیرین کنندههای طبیعی که سازمان غذا و داروی آمریکا آنها را برای مصرف، ایمن تلقی کرده است میتوان آب وشهد (نکتار) میوه ها،عسل، ملاس و شربت افرا را نام برد.
موارد استفاده از شیرین کنندههای طبیعی
شیرینکنندههای طبیعی چه درخانه وچه درغذاهای پردازش شده دارای موارد مصرف متنوعی هستند. گاهی به علت آنکه این شیرین کنندهها ضمن پردازش غذا به غذا افزوده میشوند این مواد را قندهای افزودنی مینامند. از این مواد میتوان برای شیرین کردن نوشابههایی مانند چای وکوکتل و یا به عنوان مثال در دسرها و به صورت پان کیک و پوشش ویفل، روی سرآل و برای طبخ استفاده کرد.
منافع احتمالی شیرین کنندههای طبیعی
با وجودی که به نظرمیآید استفاده از جانشینهای طبیعی قند سالم تر از قند معمولی پردازش شده باشد اما مقدار ویتامین و مواد معدنی موجود در این شیرینکنندهها چندان اختلافی با قند معمولی ندارد. به عنوان مثال، عسل وقند ازنظر تغذیهیی مشابه بوده و در بدن به گلوکز و فروکتوز تبدیل میشوند باید شیرینکنندهی طبیعی را براساس طعم وموارد استفاده اش انتخاب کرد و نه صرفاً به خاطر منافعی که برسلامت دارد.
نگرانیهایاحتمالی در مصرف شیرین کننده های طبیعی
مصرف شیرینکنندههای طبیعی معمولاً بی خطر وامن است. اما مصرف هیچ نوع افزوده، برای سلامت انسان نفعی ندارد. همچنین مصرف بسیار زیاد قند افزوده شده،حتی شیرین کنندههای طبیعی به بروز مشکلات بهداشتی ازجمله پوسیدگی دندان، ضعف تغذیه، افزایش وزن و بالا رفتن تری گلیسریدها منتهی میشود. همچنین باید توجه داشت که به لحاظ وجود مقدار اندکی هاگ های میکربی درعسل، ازعسل درکودکان کمتر از یک سال استفاده نشود.
میانهروی در مصرف جانشین های قند
درانتخاب جانشینهای قند، باید آگاهانه عمل کرد. دراین موارد باید اطلاعات به دست آورد و از بالا به قضیه نگریست. درعین حال که استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی وجانشینهای قند به تدبیر وزن کمک میکنند ولی مواد سحرآمیز به شمار نمیآیند و باید به اعتدال مورد استفاده قرارگیرند.
فقط بهخاطر آنکه غذایی به عنوان فاقد قند وارد بازار شده است،به معنای آن نیست که فاقد کالری است. درصورتی که شخصی از غذاهای فاقد قند بسیار استفاده میکند، اگر سایر اجزای غذا دارای کالری باشند بازهم افزایش وزن خواهند یافت. همچنین باید به یاد داشت که اغذیه ی پردازش شده به خلاف غذاهای کامل مانند میوه وسبزی، معمولاً دارای منافع سلامتی غذاهای کامل نمی باشند.
