مقدمه‭ : ‬افزایش‭ ‬چشمگیر‭ ‬آلرژی‌های‭ ‬شیرخواران‭ ‬و‭ ‬کودکان‭ ‬در‭ ‬دهه‌های‭ ‬اخیر‭ ‬بر‭ ‬کسی‭ ‬پوشیده‭ ‬نیست‭. ‬مجامع‭ ‬علمی‭ ‬دلایل‭ ‬مختلفی‭ ‬برای‭ ‬آن‭ ‬مطرح‭ ‬می‌کنند‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬افزایش‭ ‬سطح‭ ‬بهداشت‭ ‬عمومی‭ ‬جوامع،‭ ‬مصرف‭ ‬وسیع‭ ‬آنتی‌بیوتیک‌ها‭ ‬و‭ ‬کم‭ ‬شدن‭ ‬مصرف‭ ‬غذاهای‭ ‬تخمیری‭ ‬مطرح‭ ‬می‌شود‭. ‬هر‭ ‬سه‭ ‬مورد‭ ‬ذکر‭ ‬شده،‭ ‬ناظر‭ ‬بر‭ ‬مواجهه‌ی‭ ‬کمتر‭ ‬دستگاه‭ ‬گوارش‭ ‬با‭ ‬باکتری‌ها‭ ‬و‭ ‬تغییر‭ ‬فلور‭ ‬میکروبی‭ ‬دستگاه‭ ‬گوارش‭ ‬شیرخواران‭ ‬به‭ ‬نفع‭ ‬بروز‭ ‬آلرژی‌ها‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬میان،‭ ‬برای‭ ‬درک‭ ‬بهتر‭ ‬نقش‭ ‬پیشگیری‌کننده‌ی‭ ‬باکتری‌ها‭ ‬در‭ ‬بروز‭ ‬آلرژی‭ ‬شیرخواران‭ ‬و‭ ‬ارائه‌ی‭ ‬راه‭ ‬حل‌های‭ ‬مناسب‌تر،‭ ‬شناخت‭ ‬عمیق‌تر‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ ‬و‭ ‬‮«‬برنامه‌ریزی‭ ‬اولیه‮»‬‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬ابتدای‭ ‬زندگی‭ ‬لازم‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد .  (‬شکل۱).‬

برنامه‌ریزی‭ ‬اوّلیه‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ (‬Early‭ ‬Programming‭)‬

چنانکه‭ ‬می‌دانیم‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ ‬ذاتی‌نوزادinnate immune system در‭ ‬بدو‭ ‬تولّد،‭ ‬نسبتاً‭ ‬کامل‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬توانایی‭ ‬مقابله‌ی‭ ‬سریع‭ ‬امّا‭ ‬غیراختصاصی‭ ‬با‭ ‬پاتوژن‌ها‭ ‬را‭ ‬دارد‭. ‬امّا‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ ‬اکتسابی‭ ‬acquired immunity‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬عواملی‭ ‬برای‭ ‬تحریک‭ ‬و‭ ‬بلوغ‭ ‬دارد‭. ‬به‭ ‬عبارت‭ ‬دیگر،‭ ‬برای‭ ‬ایجاد‭ ‬ایمنی‭ ‬اختصاصی‭ ‬و‭ ‬ایمنوگلبولین‌ها،‭ ‬مواجهه‭ ‬با‭ ‬آنتی‌ژن‌های‭ ‬بی‌خطر‭ ‬حیاتی‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬میان،‭ ‬بهترین‭ ‬تحریک‌کننده‌ی‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی،‭ ‬فلور‌میکروبی‭ ‬و‭ ‬آنتی‭ ‬ژن‌های‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬کانال‭ ‬زایمانی‭ ‬و‭ ‬شیرمادر‭ ‬هستند‭. ‬عقیده‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬فقدان‭ ‬یا‭ ‬کمبود‭ ‬مواجهه‌ی‭ ‬بدن‭ ‬با‭ ‬آنتی‌ژن‌ها،‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ ‬هومورال‭ ‬نوزاد‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬طبیعی‭ ‬تمایل‭ ‬به‭ ‬تحریک‭ ‬Th2‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬IgE‭ ‬را‭ ‬دارد‭. ‬بر‭ ‬عکس،‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬مواجهه‌ی‭ ‬مؤثر‭ ‬با‭ ‬آنتی‌ژن‌های‭ ‬بی‌خطر،‭ ‬مسیر‭ ‬Th1‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬تولید‭ ‬IgA‭ ‬تقویت‭ ‬گردیده‭ ‬و‭ ‬تعادل‭ ‬مناسبی‭ ‬میان‭ ‬آنها‭ ‬برقرار‭ ‬می‌شود‭. ‬به‭ ‬این‭ ‬فرایند‭ ‬مهم‭ ‬‮«‬برنامه‌ریزی‭ ‬اولیه‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‮»‬‭ ‬یا‮«‬Programming» می‌گویند  (‬شکل۲).‬

برخورد‭ ‬با‭ ‬شیرخواران‭ ‬پرخطر‭ (‬high‭ ‬risk‭ ‬infants‭) ‬

برای‭ ‬پیشگیری‭ ‬و‭ ‬درمان‭ ‬بیماری‌های‭ ‬آلرژیک‭ ‬اطفال‭ ‬و‭ ‬آلرژی‌های‭ ‬غذایی‭ ‬در‭ ‬شیرخواران‭ ‬روش‌های‭ ‬متفاوتـی‭ ‬پیــشنهاد‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬روش‌ها‭ ‬نظیر‭ ‬اجتناب‭ ‬کامل‭ ‬از‭ ‬غذاهای‭ ‬آلرژی‌زا‭ ‬عملاً‭ ‬تاثیر‭ ‬چندانی‭ ‬نداشته‌اند‭. ‬برعکس،‭ ‬نتایج‭ ‬بررسی‌های‭ ‬علمی‭ ‬مختلف‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهند‭ ‬که‭ ‬تأخیر‭ ‬در‭ ‬مواجهه‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬مواد،‭ ‬احتمال‭ ‬بروز‭ ‬آلرژی‭ ‬به‭ ‬آنها‭ ‬را‭ ‬افزایش‭ ‬هم‭ ‬می‌دهد‭. ‬در‭ ‬واقع‭ ‬امروزه‭ ‬بیشتر‭ ‬روش‌های‭ ‬پیشگیری‭ ‬کننده‌‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬افزایش‭ ‬تحمّل‭ ‬(oral tolerance)‭ ‬  استوار‭ ‬گردیده‭ ‬است؛‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬تأکید‭ ‬براجتناب‭ ‬از‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬آلرژی‌زا‭. ‬بر‭ ‬این‭ ‬اساس،‭ ‬تأکید‭ ‬محقّقان‭ ‬بر‭ ‬تغذیه‭ ‬با‭ ‬شیرمادر،‭ ‬غذای‭ ‬کمکی‭ ‬مناسب‭ ‬و‭ ‬مواجهه‌ی‭ ‬زودهنگام‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬مواد‭ ‬می‌باشد‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬میان،‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬پروبیوتیک‌ها Probiotic نقش‭ ‬مؤثری‭ ‬در‭ ‬پیشگیری‭ ‬داشته‭ ‬است‭.   ‬

باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک‭ ‬چیستند؟‭ ‬

پروبیوتیک‌هاباکتری‌ها‭ ‬یا‭ ‬قارچ‌هایی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬میزبان‭ ‬دارای‭ ‬فواید‭ ‬بیولوژیک‭ ‬می‭ ‬باشند‭. ‬طبق‭ ‬تعریف‭ ‬WHO‭ ‬،‭ ‬پروبیوتیک‌ها‭ ‬ارگانیسم‌های‭ ‬زنده‌ای‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬وقتی‭ ‬به‭ ‬مقادیر‭ ‬مناسب‭ ‬استفاده‭ ‬شوند‭ ‬موجب‭ ‬فایده‭ ‬و‭ ‬سلامتی‭ ‬در‭ ‬بدن‭ ‬میزبان‭ ‬شوند‭. ‬بعضی‭ ‬از‭ ‬معروف‌ترین‭ ‬آن‌ها‭ ‬شامل‭ ‬لاکتوباسیلوس‌بیفیدوس‭ ‬Lactobacillus Bifidus،‭ ‬لاکتوباسیلوس‭ ‬روتری‭ ‬Lactobacillus Reuteri‭ ‬لاکتوباسیلوس‌رامنوسوس‭ ‬Lactobacillus Rhamnosus or LGG،‭ ‬بیفیدوباکترلاکتیس‭ ‬Bifidobacter Lactis،بیفیدوباکترلانگوم‭ ‬Bifidobacter Langum و‭ ‬نهایتاً ساکرومایسس‌بولاردیSaccharomyces‭ ‬Boulardii‭ ‬است‭. 

درسال‌های‭ ‬اخیر‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬به‭ ‬کارگیری‭ ‬روش‌های‭ ‬پیشرفته‭ ‬PCR‭ ‬نظیـــر‭ ‬Quantitative real‭  ‬time‭ ‬PCR‭ ‬وPCR- Denaturing‭ ‬Gradient Gel Electrophoresis حضور‭ ‬باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک‭  ‬در‭ ‬شیر‭ ‬مادر‭ ‬و‭ ‬مقدار‭ ‬آنها‭ ‬تعیین‭ ‬شده‭ ‬است (‬شکل۳).‬

استفاده‭ ‬از‭ ‬پروبیوتیک‌ها‭ ‬در‭ ‬پیشگیری‭ ‬از‭ ‬بیماری‭ ‬آلرژیک‭ ‬شیرخواران‭ ‬و‭ ‬اطفال؛‭ ‬بررسی‌های‭ ‬بین‌المللی‭ ‬چه‭ ‬می‌گویند؟

تفاوت‭ ‬میان‭ ‬فلورنرمال‭ ‬دستگاه‭ ‬گوارش‭ ‬شیرخواران‭ ‬سالم،‭ ‬در‭ ‬مقــایسه‭ ‬با‭ ‬بیمــاران‭ ‬آلـــرژیک‭ ‬احتمال‭ ‬دخالت‭ ‬این‭ ‬باکتری‌ها‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬آلرژی‭ ‬اطفال‭ ‬متبادر‭ ‬می‌سازد‭. ‬تاکنون‭ ‬بررسی‌های‭ ‬بسیاری‭ ‬در‭ ‬زمینه‌ی‭ ‬اثر‭ ‬باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک‭ ‬در‭ ‬پیشگیری‭ ‬از‭ ‬بیماری‌های‭ ‬آلرژیک‭ ‬شیرخواران‭ ‬انجام‭ ‬شده‭ ‬اســـت‭ ‬که‭ ‬درمجموع‭ ‬سه‭ ‬هزار‭ ‬شیرخوار (‬شامل‭ ‬بر‭ ‬گروه‭ ‬شاهد) ‬ در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬مورد‭ ‬بررسی‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‌اند‭. ‬نتیجه‌ی‭ ‬این‭ ‬بررسی‌ها،‭ ‬اثربخشی‭ ‬باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک‭ ‬در‭ ‬پیشگیری‭ ‬از‭ ‬بیماریهای‭ ‬آلرژیک‭ ‬شیرخواران‭ ‬و‭ ‬اطفال‭ ‬را‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬شده‌است‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اثربخشی‭ ‬آنها‭ ‬در‭ ‬درمان‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬بررسی‌های‭ ‬بیشتر‭ ‬دارد‭. ‬

مکانیسم‌های‭ ‬اثر

نشان‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بعضی‭ ‬سوش‌های‭ ‬خاص‭ ‬باکتری‭ ‬نظیر‭ ‬بیفیدوباکترلاکتیس‭ ‬و‭ ‬لاکتوباسیلوس‭ ‬رامنوسوس‭ ‬در‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬بروز‭ ‬درماتیت‌آتوپیک‭ ‬و‭ ‬آلرژی‭ ‬غذایی‭ ‬مؤثر‭ ‬بوده‌اند‭. ‬چنانکه‭ ‬گفته‭ ‬شد،‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ ‬شیرخواران‭ ‬تمایل‭ ‬ذاتی‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬تقویت‭ ‬Th2‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬IgE‭  ‬دارد‭. ‬اما‭ ‬بعضی‭ ‬سوش‌های‭ ‬باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک،‭ ‬با‭ ‬تحریک‭ ‬Th1‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬IgA‭ ‬باعث‭ ‬کاهش‭ ‬بروز‭ ‬بیماری‌های‭ ‬عفونی‭ ‬نظیر‭ ‬گاستروانتریت‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬طرف،‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬بروز‭ ‬آلرژی‭ ‬غذایی‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬دیگر‭ ‬شده‌است‭. ‬نتایج‭ ‬بررسی‭ ‬دیگری‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬لاکتوباسیلوس‭ ‬رامنوسوس‭ ‬می‌تواند‭ ‬سبب‭ ‬تحریک‭ ‬تولید‭ ‬المان‌های‭ ‬ضدالتهابی‭ ‬نظیر‭ ‬IL10‭ ‬و‭ ‬TGFβ‭ ‬گردد‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬تحمل‭ ‬خوراکی‭ ‬میزبان‭ ‬کمک‭ ‬می‌کند‭. ‬به‭ ‬عبارت‭ ‬دیگر،‭ ‬باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک‭ ‬با‭ ‬ایجاد‭ ‬تعادل‭ ‬میان‭ ‬Th1‭ ‬و‭ ‬Th2‭ ‬و‭ ‬تحریک‭ ‬تولید‭ ‬عناصر‭ ‬ضدالتهابی‭ ‬عامل‭ ‬مهمی‭ ‬در‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬اولیــه‌ی‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی‭ ‬شیرخواران‭ ‬و‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬بروز‭ ‬بیماری‌های‭ ‬آلرژیک‭ ‬در‭ ‬آنها‭ ‬می‌گردد‭.    ‬

خلاصه

در‭ ‬مجموع،‭ ‬براساس‭ ‬بررسی‌های‭ ‬اخیرمحققان،‭ ‬تغذیه‭ ‬با‭ ‬شیرمادر،‭ ‬مواجهه‌ی‭ ‬زودهنگام‭ ‬با‭ ‬غذاها،‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬باکتری‌های‭ ‬پروبیوتیک‭ ‬در‭ ‬پیشگیری‭ ‬از‭ ‬بیماری‌های‭ ‬آلرژیک‭ ‬شیرخواران‭ ‬توصیه‭ ‬می‌گردد‭. ‬پروبیوتیک‌ها‭ ‬با‭ ‬تحریک‭ ‬سیستم‭ ‬ایمنی،‭ ‬تقویت‭ ‬تولیدIgA‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬عناصر‭ ‬ضدالتهابی‭ ‬کمک‭ ‬مؤثری‭ ‬در‭ ‬پیشگیری‭ ‬از‭ ‬بعضی‭ ‬بیماری‌های‭ ‬عفونی‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬طرف‭ ‬و‭ ‬پیشگیری‭ ‬از‭ ‬بیماری‌های‭ ‬آلرژیک‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌روند‭.    ‬

‭ ‬منابع‭ ‬در‭ ‬دفتر‭ ‬نشریه‭ ‬می‌باشد‭.