◄ چربی خون ( کلسترول ) چیست ؟

چربی خون یا همان کلسترول ، همانگونه که از نام آن پیداست ، ماده‎ ای مومی است که در خون و تمامی سلول‌های موجود در بدن یافت می‎شود. نکتۀ جالب اینجاست که بدن برای ساخت سلول‎های سالم به کلسترول نیاز دارد ، اما، سطح بالای کلسترول خون سبب افزایش خطربروز بیماری‌های قلبی می‌گردد. کبد انسان میزان کلسترول مورد نیاز بدن را تولید می‌نماید. علاوه برآن بدن توسط مصرف موادغذایی مانند گوشت،تخم‌مرغ، مرغ و محصولات لبنی نیز میزانی کلسترول تامین می‌نماید و مواد غذایی پرچرب سبب تولید بیشتر کلسترول توسط کبد می‌گردد.
کلسترول بالای خون می‎تواند سبب ایجاد رسوبات چرب در رگ‎های خونی گردد. درنهایت حجم این رسوبات افزایش یافته و گردش خون در سرخرگ‎ها دشوار می‎شود. گاهی این رسوبات می‎توانند بطور ناگهانی شکسته شده و لختۀ خونی تشکیل شود. این لختۀ خونی موجب بروز حملۀ قلبی یا سکته می‏شود.
ابتلا به کلسترول بالای خون می‎تواند ارثی باشد اما، اغلب درنتیجۀ سبک زندگی ناسالم پدید می‎آید که قابل پیشگیری و درمان است. پیروی از یک رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و گاهی مصرف دارو می‎تواند به کاهش کلسترول بالای خون کمک نماید.

◄ چگونه می‌توان چربی خون ( کلسترول ) را تشخیص داد ؟

جهت تشخیص قطعی کلسترول بالای خون ازطریق انجام آزمایش‌خون می‎توان به وجود سطح بالای آن پی برد.

◄دلایل ایجاد چربی خون (کلسترول) بالای خون :

چربی‌خون ( کلسترول) توسط با اتصال به پروتئین‎ها توسط خون حمل می‎شود. ترکیب پروتئین‎ها و کلسترول لیپوپروتئین نام دارد. کلسترول انواع گوناگونی دارد و براساس ماده‎ای که حمل می‎کند به دو دسته تقسیم می‎شود:

• لیپوپروتئین کم‏‌چگالی (LDL) یا کلسترول بد :

LDL یا کلسترول «بد» ذرات کلسترول را در خون جابجا می‎کند. کلسترول LDL در دیواره‎های سرخرگ‎ها تشکیل می‎شود و سرخرگ‎ها را سخت و باریک می‎کند.

• لیپوپروتئین پرچگالی (HDL) یا کلسترول خوب:

HDL یا کلسترول «خوب» ، چربی‌های اضافی خون را به کبد بازمی‎گرداند.

• تری‌گلیسیرید (TG) :

 تری‎گلیسیرید یک نوع چربی در خون است. سطح بالای تری‏‌گلیسیرید خون می‎تواند خطر ابتلا به بیماری قلبی را افزایش دهد. عوامل قابل کنترل مانند چاقی، کم‌‏تحرکی یا بی‎تحرکی و رژیم غذایی ناسالم با کلسترول بالا و کلسترول پایین خون در ارتباط هستند. عوامل غیر قابل کنترل نیز در سطح کلسترول نقش دارند. به‎عنوان مثال ممکن است ترکیب ژنتیکی فرد به صورتی باشد که مانع حذف مؤثر کلسترول LDL از خون شود یا موجب تولید بیش از اندازۀ چربی در کبد شود.

◄ عوامل خطرزای بروز چربی خون بالا :

عواملی که می‎توانند خطر ابتلا به کلسترول «بد» یا چربی خون را افزایش دهند عبارتند از:

• رژیم غذایی ناسالم:

مصرف چربی‎های اشباع‎شده موجود در فرآورده‎های حیوانی و همچنین چربی‎های ترانس موجود در اغلب موادغذایی فرآوری شده یا صنعتی و همچنین چربی موجود در برخی خوراکیها نظیر پاپ‏کورن‌های آماده(مایکروویو) همگی می‎توانند سطح کلسترول خون را افزایش دهند. مواد غذایی دارای کلسترول بالا مانند گوشت قرمز و فرآورده‌‏های لبنی پرچرب نیز سطح کلسترول خون را افزایش می‌‏دهند.

• چاقی:

شاخص تودۀ بدنی (BMI) برابر 30 یا بیشتر، فرد را در معرض خطر ابتلا به کلسترول بالا قرار می‎دهد.

• عدم انجام فعالیت‎های ورزشی:

انجام فعالیت‎های ورزشی به افزایش کلسترول HDL یا کلسترول «خوب» بدن کمک می‎کند. این درحالی است که میزان ذرات سازندۀ کلسترول LDL یا کلسترول «بد» کاهش یافته و درنتیجه آسیبهای ناشی از کلسترول کمتر می‌شود.

• استعمال دخانیات:

مصرف سیگار و دخانیات موجب آسیب به دیوارۀ رگ‎های خونی می‎گردد و زمینه‌ساز انباشت رسوبات چرب می‌شود. همچنین استعمال دخانیات می‎تواند موجب کاهش کلسترول HDL یا کلسترول «خوب» خون شود.

• افزایش سن:

درنتیجۀ افزایش سن و تغییرات ناشی از آن ساختارشیمیایی بدن نیز تغییر می‎کند. بنابراین، خطر افزایش سطح کلسترول خون نیز بیشتر می‎شود. به‎عنوان مثال با افزایش سن توانایی کبد در دفع کلسترول بد یا LDL کاهش می‏‌یابد.

• دیابت:

افزایش قند خون با افزایش کلسترول خطرناک خون به‌نام لیپوپروتئین بسیار کم‏چگالی (VLDL) و کاهش کلسترول HDL در ارتباط است. همچنین افزایش قند خون می‎تواند به پوشش سرخرگ‎ها آسیب برساند.

◄ نشانه‌های چربی خون یا کلسترول خون بالا :

چربی (کلسترول) بالای خون موجب انباشت خطرناک کلسترول و سایر رسوبات در دیوارۀ سرخرگ‎ها شده و تصلب شرایین یا آترواسکلروز پدید آید. این رسوبات (پلاک‎ها) می‏توانند جریان خون در سرخرگ‎ها را کاهش دهند درنتیجه سبب بروز برخی مشکلاتی می‌گردد. تعدادی از این مشکلات عبارتند از:

• درد قفسۀ سینه:

اگر شریان‎های تأمین‎کنندۀ خون قلب (شریان کرونری) تحت تأثیر کلسترول بالای خون قرار گیرند احتمال بروز درد قفسۀ سینه (آنژین) و سایر نشانه‌های مربوط به بیماری شریان کرونری می‌گردد.

• حملۀ قلبی:

اگر پلاک‏های ایجاد شده پاره شده یا تخریب شوند در محل تخریب آنها لختۀ خونی تشکیل می‎شود. درنتیجه جریان خون مسدود می‎شود یا ممکن است لختۀ ایجاد شده رها شده و جریان پایین‎دست سرخرگ را مسدود کند. اگر جریان خون به بخشی از قلب نرسد فرد دچار حملۀ قلبی خواهد شد.

• سکته مغزی :

سکته مغزی نیز همانند حملۀ قلبی هنگامی رخ می‌دهد که یک لختۀ خونی مانع رسیدن جریان خون به بخشی از مغز شود.

◄ پیشگیری از ابتلا به چربی ( کلسترول )خون :

تغییرات سبک زندگی تضمین کنندۀ سلامت قلب و در نتیجه موجب کاهش کلسترول خون می‌باشد. برای جلوگیری از ابتلا به کلسترول خون بالا می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:

• مصرف موادغذایی کم‎نمک و مصرف بیشتر سبزیجات، میوه‏ها و غلات کامل
• محدود کردن مصرف چربی‎های حیوانی و استفاده از چربی‎های خوب به میزان متعادل
• کاهش وزن اضافی بدن و حفظ یک وزن سالم
• ترک مصرف دخانیات
• انجام فعالیت‎های ورزشی، روزانه یا چند روز در هفته، هربار حداقل 30 دقیقه
• پرهیز از مصرف مشروبات الکلی
• مدیریت استرس

◄ اندازه‌گیری کلسترول خون :

جهت اندازه‌گیری میزان چربی خون (کلسترول خون) توسط آزمایش خون به بررسی سطح کلسترول خون( چربی خون) می‌پردازند، این آزمایش پروفایل لیپیدی یا پانل لیپیدی نیز نام دارد. آزمایش کلسترول خون موارد زیر را بررسی می‎کند:

• میزان کلسترول تام خون (Total cholesterol):

به میزان کل کلسترول موجود در خون گفته می‌شود.

• کلسترول LDL :

همان کلسترول بد می‌باشد که میزان بالای آن زمینه‌ساز بروز حملۀ قلبی ، سکتۀ مغزی و تصلب شرایین می‌گردد.

• کلسترول HDL:

کلسترول خوب که وظیفۀ پاکسازی خون از کلسترول بد را دارد.

• تری‏‌گلیسیریدها :

تری‌گلیسیرید ناشی از تبدیل کالری‌های مواد غذایی است که بدن به آن نیاز ندارد و آن را در سلول‌های چربی به صورت تری‌گلیسیرید ذخیره می‌سازد. افرادی که دارای اضافه وزن هستند ، بیماران دیابتیک ، گروهی که قند و شیرینی بیش از حد مصرف می‌نمایند و الکل بیش از حد می‌نوشند میزان تری‌گلیسیرید آنها بالاست.

◄ ناشتابودن پیش از آزمایش چربی خون (کلسترول):

برای اینکه پاسخ آزمایش شما کاملا دقیق باشد ۹ الی ۱۲ ساعت پیش از انجام آزمایش از خوردن و آشامیدن (به جز آب) خودداری کنید.

◄ تفسیر آزمایش چربی خون (کلسترول خون) :

اگر نتایج آزمایش نشان دهد که سطح کلسترول خون بالا است ، می‌توان با تغییر سبک زندگی خود مانند ترک سیگار، ورزش و پیروی از یک رژیم غذایی سالم سطح کلسترول خون خود را کاهش دهید. اگر تغییرات سبک زندگی کافی نباشند داروهای کاهش‏دهنده‎ی کلسترول خون نیز می‎توانند مؤثر باشند.