در طی هر دورۀ قاعدگی، فولیکول هایی که درون تخمدان قرار دارند، بالغ میشوند تا محتوای خود یعنی تخمک را آزاد کنند که این پروسه را تخمک گذاری یا اوولاسیون (  (Ovulation می نامند. اگر تخمک گذاری، به طور مناسب ، انجام نگیرد، تخمک درون فولیکول، محصور مانده و آزاد نمی شود  و ممکن است تبدیل به یک کیست تخمدانی(Ovarian Cyst ) از نوع فولیکولار شود که اغلب زمانی به عنوان کیست تخمدان، نامیده می شود که اندازه ای بزرگتر از 30 میلی متر داشته باشد. فولیکولار سیست یا همان کیست فولیکولی، از خوش خیم ترین و شایع ترین کیست های تخمدانی در زنان دارای سنین باروری (50 – 15 سال) می باشد که معمولا با دو ماه نظارت و یا مصرف داروهای هورمونی، از بین می رود و از بین رفتن سریع آن ( ظرف دو الی سه ماه) ، یکی دیگر از ویژگی های خوش خیم بودن آن می باشد. در ادامه، تصویر یک کیست ساده و خوش خیم تخمدانی، در تخمدان آمده است که باعث بزرگی تخمدان شده است.

* کیست تخمدان :

 از دیگر کیست های خوش خیم تخمدان می توان به کیست های لوتئال، تکالوتئینی و کیست هموراژیک تخمدان ( کیست خونریزی دهنده )، اشاره کرد که معمولا به دلایل خوش خیم، مانند عدم یا نقص تخمک گذاری و اختلالات هورمونی، پدیدار شده و با دوماه نظارت یا مصرف هورمون ها، از بین می روند.

بیشتر کیست های تخمدانی خوش خیم و ساده، فاقد نشانه های خاصی هستند  و یا ممکن است همراه با درد زیر دل، دردهای قاعدگی ((Dysmenorrhea ، ایجاد فشار لگنی و ناباروری، همراه باشند. یکی از روش های شایع شناسایی این نوع کیست ها، انجام سونوگرافی شکمی و یا واژینال است.

ویژگی بدخیمی تخمدان را باید در هر نوع کیست، حتی کیست های ساده و به ظاهر خوش خیم تخمدان، مورد بررسی قرار داد.

*ویژگی بدخیمی کیست تخمدان :

یکی از ویژگی های بدخیمی کیست موجود تخمدان یک زن، بزرگ شدگی سریع آن است. به عنوان مثال بیماری که از دوماه قبل با یک کیست 3 سانتی متری، تحت درمان قرار گرفته، ناگهان با همان کیست اما اندازه 8 سانتی متری مراجعه می کند و سونوگرافی، رشد چندین برابری کیست را گزارش می کند که یافته ای مشکوک است و باید تحت بررسی جدی قرار گیرد. بنابراین اگر دارای کیست تخمدانی هستید که رشد سریع  داشته، بهتر است با انجام اعمال تشخیصی دیگر، از وجود بدخیمی تخمدان، مطلع شوید. علاوه بر آن، باید به تمامی بیماران دارای کیست تخمدان بزرگتر از 5 سانتی متر، گوشزد کرد که انجام فعالیت های سنگین، مانند بلند کردن اجسام سنگین، ورزش های سنگین یا روابط جنسی، ممکن است باعث صدمه به کیست، پارگی آن و یا تورشن (پیچ خوردگی ) تخمدان ها شود و باید تا زمان درمان کامل، این موارد و هر مورد دیگری که به کیست تخمدان صدمه می زند را رعایت کنند.

از دیگر نشانه های بدخیمی تخمدان، پایدار ماندن کیست تخمدان است. پایدار ماندن کیست به ما گوشزد می کند که کیست یا از نوع بدخیم است یا کیستی است که از نوع خوش خیم اما متفاوت است مانند اندومتریوماهای تخمدان که در بیماری اندومتریوز دیده می شوند. اندومتریوز عبارتست از رشد عناصر لایه داخلی رحم (اندومتر) در خارج از اندومتر که با ایجاد کیست تخمدان و ناباروری و چسبندگی های رحم و لوله های رحم همراه است. بنابراین اگر شما مبتلا به یک کیست تخمدان هستید که بیشتر از دو ماه از مصرف داروی هورمونی سپری شده و کیست هنوز پابرجا است بهتر است با انجام آزمایشات تکمیلی، نوع کیست، به درستی مشخص گردد تا درمان مناسبتری، انجام شود.

ویژگی دیگری که بدخیمی کیست تخمدان را گوشزد می کند، وجود عناصری غیر طبیعی در کیست تخمدان است. ظاهر ساده کیست تخمدان، از نشانه های خوش خیم بودن کیست است. ندول، دیواره ( Septa)، اکوی داخلی، اجزای پیچیده (Complex)، اجزای جامد و توپر ( (Solid  از مواردی هستند که نباید در یک کیست ساده تخمدان، وجود داشته باشند . بنابراین وجود این عناصر، نیاز بیشتری به مراقبت از یک کیست تخمدانی به ظاهر نامشخص را گوشزد می کند.

دو طرفه بودن کیست های تخمدان، مشکوک یا بدخیم بودن یا غیر ساده بودن کیست های تخمدانی را بیان می کند. البته تعدادی از کیست های خوش خیم، نیز به صورت دوطرفه، بروز می کنند اما باید این مورد را نیز در روند بررسی کیست های تخمدان، مد نظر قرار داد.

بنابراین به عنوان جمع بندی کلی باید تاکید نمود  که کیست های تخمدانی بزرگتر از 8 سانتی متر، کیست های دارای رشد سریع، کیست مقاوم  به درمان و کیست های دارای عناصر غیر طبیعی به خصوص در همراهی با دو طرفه یا حتی یکطرفه بودن کیست، باید تحت بررسی های لازم قرار گرفته و با انجام آزمایشات خون و در صورت نبود منع، انجام سونوگرافی واژینال ( در زنان متاهل ) یا MRI  لگن و شکم ( در زنان مجرد و متاهل) و در صور نیاز، انجام جراحی، تحت بررسی کاملتر و درمان مناسب قرار گیرند. باید حتی الامکان سعی شود، از جراحی غیر ضروری تخمدان، پرهیز شود زیرا این کار، باعث پیشگیری از بروز چسبندگی تخمدان و ایجاد ناباروری آینده خواهدد شد. اما اگر  با بررسی بیمار، چاره ای جز انجام عمل جراحی، وجود ندارد، بهتر است با انجام عمل جراحی فوری، چه به صورت لاپاروسکوپ( انجام عمل جراحی با استفاده از وسیله دوربین دار) یا لاپاروتومی ( جراحی بازشکم) انجام گیرد تا نوع کیست و روند درمان بعدی بیمار، مشخص گردد.

ضایعات تخمدانی شایع

تخمدان ها در دو طرف لگن زنان، قرار گرفته اند. معمولادر هر زن، به طور طبیعی، اندازه دو تخمدان، کمی، متفاوت است و جای نگرانی ندارد. اما بزرگ شدن بیش از حد تخمدان ها و یا یکی از آن ها، می تواند علامتی از بروز کیست های تخمدانی، باشد. کیست های خوش خیم و ساده تخمدان ، معمولا ناشی از اختلالات تخمک گذاری می باشند. یک کیست ساده تخمدانی، دارای یک دیواره نازک و مایع محصور در آن است و فاقد عناصر مشکوک بدخیمی، می باشد. کیست های خوش خیم تخمدان، شامل گروه شایعتری از کیست ها به نام کیست فولیکولار، لوتئال و جسم زرد می باشد. کیست فولیکولار را در صورت رسیدن به اندازه 30 میلی متر، به عنوان کیست تخمدان، در نظر گرفته و نیازمند پیگیری و نظارت می باشد. با گزارش سونوگرافی مبنا بر وجود کیست تخمدان، زنان، دچار نگرانی های خاصی می شوند که معمولا ناشی از گزارش یافته های دیگر همراه کیست است. در ادامه، به بررسی یافته های همراه کیست های تخمدانی، پرداخته شده است.

مقالۀ مرتبط : هر آنچه از کیستهای تخمدانی که باید بدانید.

کیست تخمدانی هموراژیک، چیست؟

کیست هموراژیک تخمدان، نشانه وجود خونریزی در کیست است. معمولا در کیست های خوش خیم، رخ می دهد. درد لگن و شکم، ممکن است تنها نشانه کیست باشد. معمولا در کیست های ساده جسم زرد و در روزهای 26- 20 سیکل و به دنبال انجام فعالیت های سنگین ( ورزش- روابط جنسی- اختلالات انعقادی ) خونریزی، شیوع بیشتری می یابد. یک کیست هموراژیک، باید به مدت دو ماه، تحت نظر، قرار گیرد و در صورت برطرف نشدن آن، ممکن است درمان های اضافی، مانند جراحی، نیاز باشد. گاهی کیست های اندومتریومای تخمدان که ناشی از اندومتریوز می بانشد، به صورت کیست هموراژیک، بروز می کند که در صورت پایدار ماندن کیست و یا بزرگ تر شدن بیش از 8- 6 سانتی متر، باید، احتمال آن، در نظر، گرفته شود.

آیا اکوی داخلی تخمدان، همیشه، خطرناک است؟

گاهی، در یک گزارش سونوگرافی، وجود اکوهای داخلی در کیست تخمدان، گزارش می شود. وجود Internal echo ممکن است در کیست های تخمدانی ساده و خوش خیم هم، گزارش شود و باید در این شرایط، منتظر برطرف شدن کیست و یا تسریع رشد آن بود تا بتوان در این شرایط، تصمیم گیری مناسبی شود. اما وجود اکوهای داخلی، در کیست هایی که پس از دو الی سه ماه نظارت، پابرجا مانده و یا به بزرگ شدن، ادامه می دهند، باید به عنوان یک علامت هشدار، در نظر، گرفته شود. البته وجود اینترنال اکو، همیشه به معنای وجود بدخیمی تخمدان نیست.

سپتای درون کیست، به چه معناست؟

اگر سونوگرافی تخمدان، وجود دیواره یا تیغه یا همان سپتا را گزارش کند به این معناست که کیست، ظاهر ساده ای که قبلا گفته شد را ندارد. وجود سپتا نیز، باید، تحت نظر، قرار گرفته شود و در صورت پایدار ماندن کیست، باید، بررسی جدی تری، به عمل آید. وجود سپتا نیز، همیشه، به معنای وجود بدخیمی و مشکلات پیشرفته تخمدان نیست و نیازمند نظارت دقیق، می باشد.

ظاهر خوش خیم کیست های تخمدان، چگونه است؟

همانطور که در قسمت های قبلی، ذکر شد، یک کیست ساده تخمدان، باید دارای دیواره نازک و ساده و بدون اکو، سپتا و اجزای سالید باشد. وجود اجزای سالید درکیست، نشانه وجود کیست های غیر ساده یا احتمالا بدخیمی تخمدان می باشد. یک سونوگرافی نرمال، گزارش می کند که تخمدان، فاقد اجزای سالید، می باشد یعنی بافت توپری که ذهن  ما را از وجود یک کیست ساده، منحرف می کند را گوشزد می کند. در تمامی کیست های تخمدانی، بهترین گزینه ابتدایی، نظارت همراه با درمان انتخابی، می باشد و بعد از آن، باید، در مورد سرنوشت کیست تخمدان، تصمیم گیری شود.

توده های پیچیده تخمدان، چگونه، درمان می شوند؟

اگر در سونوگرافی شما، به وجود توده های پیچیده یا همان اجزای کمپلکس )  (Complex تخمدان و یا عناصردیگر، مانند دبری داخلی، اشاره شده است، مانند سایر گزینه ها، ممکن است، وجود یک توده غیر ساده و یا غیر خوش خیم را گزارش کند. قابل ذکر است که توده غیر ساده، همیشه، به معنای سرطان تخمدان، نیست. گاهی توده های غیر ساده تخمدان، مثل کیست درموئید، ساده است اما نیازمند درمان های اضافی دیگر، مانند جراحی است.

اندازه کیست های خوش خیم تخمدان، چه قدر است؟

یک کیست ساده تخمدان را می توان با درمان انتظاری و نظارت به مدت دو ماه، تا هشت سانتی متر نیز، تحت مراقبت، قرار داد.کیست های بزرگتر از هشت سانتی متر یا همان هشتاد میلی متر، بهتراست به منظور تائید نوع کیست، با عمل جراحی، خارج شوند. بنابراین، یک کیست ساده تخمدان با اندازه کمتر از هشت سانتی متر، با نظارت و در غیر اینصورت، بهتر است با درمان های اضافی، کنترل شود.

منظور از نظارت بر کیست، فرصت دادن به مدت دو الی سه ماه است. گاهی در این مدت، از داروهای هورمونی، به منظور برطرف سازی کیست تخمدان، استفاده می شود. استفاده از تومورمارکرهایی نظیر CA-125  نیز در تصمیم گیری در روند درمان کیست، مد نظر، قرار می گیرد. گاهی افزایش سطوح تومورمارکرها در خون بیمار، در کیست های خوش خیم، اندومتریوز، کیست بدخیم و یا سایر حالات دیگر، مانند عفونت و یا بارداری، دیده می شود. بنابراین، افزایش و یا طبیعی بودن سطوح تومورمارکرهای خونی، همیشه، تائید کننده یا رد کننده بیماری های تخمدان، نیست.

سونوگرافی رحم و تخمدان، یکی از بهترین ، گزینه های پیگیری و تشخیص کیست تخمدان و اجزای آن و همچنین، نوع کیست های تخمدانی می باشد. بنابراین، پیگیری کیست، بوسیله سونوگرافی رحم و تخمدان، پیشنهاد می شود تا با استفاده از آن، روند رشد، ضایعات داخلی، تغییرات تخمدانی، مورد پایش، قرار گیرد.

بهتر است کیست های تخمدانی در حال رشد، دارای اجزای داخلی پایدار، کیست های ماندگارتر از دو الی سه ماه، بوسیله جراحی و یا درمان های دیگر، کنترل شوند.

وجود یک کیست تخمدان، علاوه بر احتمال بدخیمی، نگرانی های دیگری را به دنبال دارد. بهتر است کیست های تخمدان بویژه، کیست های بزرگ، با ملاحضات خاصی، همراه باشد. به عنوان مثال، به دلیل وجود تورشن یا همان پیچ خوردگی تخمدان، بهتر است ورزش های سنگین، روابط جنسی، بلند کردن اجسام سنگین، تا درمان آن، با کنترل مناسب، انجام شود. چون خطر خونریزی در کیست ها یا پارگی و تورشن را به همراه دارد.

بنابراین، لازم است تا کیست های خوش خیم تخمدان، به مدت دو الی سه ماه، تحت نظارت، قرار گیرند. در صورتی که کیست، دارای اندازه بزرگتر شد و یا خطری، مانند تورشن را گوشزد کند و یا اینکه هر علامتی از وجود کیست غیر ساده یا تهدید کننده بارداری فرد و یا بدخیمی را نشان داد بهتر است با گزینه های دیگر، مانند جراحی لاپاروسکوپی یا لاپاروتومی، تحت درمان، قرار گیرد.